Robotisering en werkgelegenheid

De discussie over de mate waarin technologie in ‘de toekomst’ banen zal verdringen wordt binnen het HR-vakgebied al een tijd gevoerd. Ook nu is het onderwerp nog actueel of misschien wel actueler dan ooit. Wat zijn de gevolgen van robotisering voor de arbeidsmarkt en de economie? In het maatschappelijke debat en in de wetenschap bestaan verschillende opvattingen over de gevolgen van de robotisering voor de werkgelegenheid. Om een antwoord te krijgen op deze vraag heeft de commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid onlangs onderzoek laten doen. Er is dus nog een hoop onduidelijk en de effecten van robotisering op de werkgelegenheid worden vanuit verschillende invalshoeken anders ingevuld (van “Er is niets aan de hand” tot “Niets blijft meer hetzelfde”).

 

Computers zijn niet meer weg te denken

Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw hebben computers, mobieltjes, internet en vele andere technologische ontwikkelingen hun plek veroverd in onze samenleving. Zowel op persoonlijk als op zakelijk vlak staan we dagelijks in contact met vele honderden computers en machines. De inzet van technologie heeft geleid tot vele optimalisaties en vervanging van arbeidskrachten. Productiemedewerkers zijn al sinds de jaren tachtig door robotstraten vervangen, of het werk is uitbesteed naar lagelonenlanden. De middenlaag, het management, de dienstverlenende beroepen, de informatie-intensieve en intellectuele beroepen waren nog altijd veilig. De verdere exponentiële groei van intelligente technologie leidt inmiddels ook tot het gestaag vervangen van deze middenlaag van de arbeidsmarkt in eerste instantie door computers en in tweede instantie door robots, met het meest in het oog springend de administratieve arbeidskrachten. De ontslaggolven in de financiële sector van de afgelopen jaren zijn tekenend voor dit proces. Is dit slechts een vooraankondiging van een nog grotere impact van nieuwe technologie op het arbeidsproces? Staan we aan het begin van nog grotere arbeidsvraagstukken als de technologie verder op gang komt? Ik denk van wel! En de toekomst is dichterbij dan we denken.

 

Wat leert het verleden ons?

Wereldwijd zijn organisaties hard bezig om mensen te vervangen door techniek. Dit gaat ten koste van de productie die nu nog plaatsvindt in landen met lage lonen. Ook dichter bij huis zien we dit steeds vaker voorkomen. Neem bijvoorbeeld de zelfscankassa in de supermarkt. De klant scant de producten en rekent deze zelf af bij de kassa. Één medewerker overziet een groot aantal kassa’s en controleert klanten ad-random om te kijken of zij inderdaad alles netjes hebben gescand. Heel handig voor de klant. Je hoeft namelijk niet meer bij de kassa in de rij. En zeer kostenefficient. Is deze ene kassamedewerker zijn of haar baan zeker? Ik denk het niet.

 

Als de technologische mogelijkheden beschikbaar zijn en er is economisch nut en of het maakt ons leven makkelijker, dan wordt het zeker ingezet. Dat is een wetmatigheid dat staat als een huis. De vraag is dus denk ik niet: ”kunnen we of moeten we de ontwikkelingen proberen te stoppen?” maar meer: “Hoe kunnen we als organisaties en maatschappij het beste omgaan met dit gegeven?”

We kunnen het ons in mijn optiek niet permitteren om te blijven denken dat voor alle banen die verdwijnen er automatisch andere terugkomen, zoals dit tot nu toe in het verleden is gegaan. Het minste dat we kunnen doen is samen nadenken over mogelijke ‘wat als scenario’s’. Het is een boeiende discussie, waar voorlopig nog niet een eenduidig antwoord op gevonden is. De tijd zal het leren…

 

Het grappige is tenslotte dat het woord robot afgeleid is van het Tsjechische woord robota, dat ‘werk’ of ‘verplichte arbeid’ betekent. (Wikipedia)